بحران و تنگنای گازوئیل در جهان

به گزارش رصد انرژی ، آژانس بین المللی انرژی (IEA) گزارش داد که به‌دنبال ادامه بن‌بست در مذاکرات آمریکا و ایران برای پایان‌دادن به تنش‌های خاورمیانه و آغاز مجدد درگیری‌ها، قیمت شاخص‌های نفت خام به بالاترین سطوح خود از ماه مه تاکنون جهش کرد. قراردادهای آتی نفت خام برنت ICE در زمان نگارش این گزارش در سطح ۱۰۵ دلار در هر بشکه معامله شد که ۲۱ دلار بالاتر از ابتدای اوت و ۴۵ درصد بالاتر از سطوح پیش از جنگ است؛ این در حالی است که شاخص‌های نفت فیزیکی در ارقام بسیار بالاتری معامله می‌شوند.

با این وجود، افزایش بهای نفت خام (آتی و فیزیکی) در مقایسه با جهش قیمت فرآورده‌های پالایشی ناچیز به‌نظر می‌رسد؛ جایی که اکنون کمبود و تنگنای عرضه در حادترین حالت ممکن قرار دارد. قیمت دیزل/گازوئیل که حدود ۳۰ درصد از کل تقاضای نفت جهان را تشکیل می‌دهد، در اوایل سپتامبر در بازار آمریکا از مرز ۲۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد (۹۴ درصد بالاتر از دوران پیش از جنگ) و بازارهای اروپا و آسیا نیز فاصله چندانی با این رقم ندارند.

شکاف فزاینده میان قیمت نفت خام و فرآورده‌های پالایشی، حاشیه سود پالایشگاه‌ها در حوضه اقیانوس اطلس را به رکوردهای تاریخی رسانده است. در حال حاضر کل صادرات نفت کشورهای حوزه خلیج فارس در ماه اوت حدود ۱۳ میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود که تقریباً نصف سطح پیش از جنگ است. البته افت صادرات نفت خام به‌لطف افزایش انتقال از خطوط لوله‌ای که تنگه هرمز را دور می‌زنند و همچنین اسکورت نظامی نفتکش‌ها توسط آمریکا به زیر ۴۵ درصد محدود شده است؛ با این حال، صادرات فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده و گاز مایع (LPG) همچنان نزدیک به ۶۰ درصد (معادل ۳.۷ میلیون بشکه در روز) نسبت به فوریه کمتر است.

به‌طور ویژه، خالص صادرات دیزل/گازوئیل از کشورهای خلیج فارس در ماه اوت به‌دلیل محدودیت شدید تردد در تنگه هرمز به‌طور میانگین به ۳۹۰ هزار بشکه در روز رسید که تنها اندکی بیش از یک‌چهارم سطوح پیش از بحران است. بروز اختلال در سیستم پالایشی روسیه و توقف تقریباً کامل صادرات فرآورده‌های آن در پی حملات تشدیدشده اوکراین نیز این کمبود را مضاعف کرده است. در مجموع، خالص صادرات دیزل/گازوئیل خلیج فارس و روسیه در ماه اوت ۱.۶ میلیون بشکه در روز کمتر از ماه فوریه بوده است؛ دوره‌ای که این دو مبدأ نزدیک به ۴۵ درصد از کل تجارت دریابرد جهان را تامین می‌کردند. بخش اندکی از این کسری توسط سایر مناطق جبران شده است؛ مناطقی که پالایشگاه‌هایشان برای کسب سودهای بی‌سابقه، با حداکثر ظرفیت عملیاتی کار می‌کنند.

با توجه به تداوم بن‌بست دیپلماتیک میان واشنگتن و تهران و حملات مجدد در آب‌های خلیج فارس و تنگه راهبردی باب‌المندب در دریای سرخ که مانع از عادی‌سازی جریان نفت می‌شود، پیش‌بینی‌های عرضه و تقاضا برای ماه‌های باقی‌مانده سال بار دیگر کاهش داده شد. بر این اساس، میانگین عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ به ۱۰۰.۷ میلیون بشکه در روز برآورد شده که ۵.۷ میلیون بشکه کمتر از سال گذشته و ۱.۳ میلیون بشکه کمتر از گزارش قبلی است و بازیابی کامل عرضه تولیدکنندگان خاورمیانه به سال ۲۰۲۷ موکول می‌شود.

کاهش شدید عرضه خوراک‌های پتروشیمی و فرآورده‌های پالایشی، در کنار گرانی سوخت به‌ویژه دیزل، همچنان مصرف جهانی را مهار خواهد کرد. بر این اساس، افت تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ معادل ۲.۵ میلیون بشکه در روز پیش‌بینی شده که حدود ۹۴۰ هزار بشکه افت شدیدتری نسبت به گزارش ماه پیش را نشان می‌دهد. با این حال، شتاب این افت از ۵.۳ میلیون بشکه در روز در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ به ۳.۴ میلیون در سه‌ماهه سوم و ۲ میلیون بشکه در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۶ تعدیل خواهد شد.

تاکنون ذخایر استراتژیک و تجاری نقش تعیین‌کننده‌ای در برقراری تعادل در بازار ایفا کرده‌اند. از زمان آغاز جنگ، مجموع ذخایر رصدشده جهانی ۵۰۷ میلیون بشکه کاهش یافته که معادل برداشت میانگین روزانه ۲.۸ میلیون بشکه است. تنها در ماه اوت، افت سنگین ۹۵ میلیون بشکه‌ای (معادل ۳.۱ میلیون بشکه در روز) در ذخایر به ثبت رسید. اکنون با کاهش شدید ذخایر حمایتی و زیر فشار رفتن حداکثری شبکه پالایشی جهان، نیاز به دستیابی به راه‌حلی برای مناقشه خاورمیانه و همچنین جنگ روسیه و اوکراین (که وارد پنجمین سال خود شده است) بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود تا از تشدید فشار بر بازار و نابودی بیشتر تقاضا (Demand Destruction) جلوگیری شود.

انتهای پیام/