هزینه حمل‌ونقل، سود پالایشگران آسیایی را می‌بلعد

به گزارش رصد انرژی ، حتی در شرایطی که بازارهای جهانی سوخت با کمبود عرضه دست‌وپنجه نرم می‌کنند، هزینه‌های سرسام‌آور حمل‌ونقل دریایی، حاشیه سود پالایشگاه‌های آسیایی را به شدت در تنگنا قرار داده است. برای اینکه پالایشگران آسیایی همچنان به خرید خود ادامه دهند، صادرکنندگان خاورمیانه ممکن است ناچار شوند بخش بیشتری از این هزینه‌ها را شخصاً متقبل شوند؛ امری که درآمد حیاتی و مورد نیاز آن‌ها را پس از ماه‌ها جنگ، به شدت تحت فشار قرار خواهد داد.

در نشانه‌ای دیگر از آشفتگی‌های کم‌سابقه‌ای که بازار جهانی انرژی را درنوردیده است — در حالی که ایالات متحده و ایران برای کنترل تنگه هرمز رقابت می‌کنند — نفت همچنان راه خود را به بیرون از خاورمیانه پیدا می‌کند، اما رساندن آن به دست مشتریان چنان پرهزینه شده که روند بهبود را با تهدید جدی روبه‌رو کرده است.

بحران انرژی به شکلی قاطع از «کمبود نفت خام» به «کمبود سوخت‌های پالایش‌شده» تغییر چهره داده است. بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، میزان پالایش نفت در جهان امسال با ۲.۳ میلیون بشکه کاهش به ۸۱.۷ میلیون بشکه در روز خواهد رسید.

بسیاری از پالایشگاه‌ها طی مناقشه خاورمیانه — که اکنون وارد ماه هشتم خود شده — آسیب دیده‌اند و حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسی نیز این فشار را دوچندان کرده است. گازوئیل بیشترین ضربه را متحمل شده و قیمت آن ماه گذشته به بالاترین سطح تاریخی خود رسید.

آسیا بیشترین بار دردسرهای ناشی از اختلالات تنگه هرمز را به دوش کشیده است. این منطقه به طور تاریخی حدود ۶۰ درصد از تأمین نفت خود را وابسته به خاورمیانه می‌داند. پس از آغاز جنگ، بسیاری از پالایشگران آسیایی مجبور شدند نرخ بهره‌برداری خود را کاهش دهند و با هزینه‌های گزاف، به دنبال منابع جایگزین نفت خام از راه‌های دوردست مانند ایالات متحده و آمریکای جنوبی باشند.

در مقابل، پالایشگران سایر مناطق، به‌ویژه در ایالات متحده و اروپا، از این وضعیت سود بردند؛ چرا که هم‌زمان با جهش حاشیه سودشان به بالاترین رکوردهای ماه گذشته، با ظرفیت کامل به فعالیت ادامه دادند.

روی کاغذ، احیای صادرات نفت خاورمیانه در هفته‌های اخیر باید کمی نفس راحت به پالایشگران آسیایی هدیه می‌کرد. اما در عمل، اقتصاد حمل‌ونقل دریایی این امر را تقریباً غیرممکن ساخته است.

بر اساس داده‌های مؤسسه کپلر (Kpler)، محموله‌های نفت خام خاورمیانه طی شش هفته گذشته به طور قابل توجهی افزایش یافته است. مجموع صادرات نفت خام خاورمیانه — از جمله حجم‌هایی که از مسیرهای دورزننده هرمز ارسال شده‌اند — در ماه سپتامبر به ۱۵.۴ میلیون بشکه در روز رسید که تقریباً معادل ۹۰ درصد سطوح پیش از جنگ است.

بخش عمده‌ای از این احیا ناشی از تردد از طریق خود این تنگه بوده است. جریان نفت از هرمز در ماه سپتامبر با تشدید تردد نفت‌کش‌ها توسط تولیدکنندگان خلیج فارس و تحت نظارت نیروی دریایی ایالات متحده، به ۱۰.۷ میلیون بشکه در روز (حدود سه چهارم سطوح پیش از جنگ) افزایش یافت.

واردات نفت خام آسیا نیز در حال بهبود است و پیش‌بینی می‌شود در ماه اکتبر به ۲۳.۵ میلیون بشکه در روز برسد؛ رقمی که بالاترین سطح از ماه فوریه بوده و اندکی بالاتر از میانگین سال ۲۰۲۵ است. طبق داده‌های کپلر، بشکه‌های خاورمیانه حدود ۱۰ میلیون بشکه از این مجموع را به خود اختصاص می‌دهند.

با این حال، جهش عرضه نفت خام به سودآوری بیشتر پالایشگران آسیایی منجر نشده است. به گفته معامله‌گران، در برخی موارد حاشیه سودها در آستانه صفر شناور است.

شیطان در جزئیات نهفته است (اشاره به ضرب‌المثل معروف: کار در جزئیات پیچیده است).

معمولاً خوراک نفت خام حدود ۸۰ درصد از هزینه‌های عملیاتی یک پالایشگاه را تشکیل می‌دهد، در حالی که هزینه حمل‌ونقل و بیمه معمولاً تنها بین ۳ تا ۷ درصد از قیمت تحویلی هر بشکه را شامل می‌شود.

اما دیگر این‌طور نیست.

حملات مکرر ایران به نفت‌کش‌های در حال عبور از هرمز، نرخ حمل‌ونقل و حق بیمه را به شدت بالا برده است. این حملات همچنین معامله‌گران و تولیدکنندگان را وادار کرده است تا راه‌حل‌های لجستیکی پیچیده‌ای را ابداع کنند؛ از جمله استفاده از ناوگانی از نفت‌کش‌ها برای جابجایی نفت خام از خلیج فارس و انتقال محموله‌ها بین کشتی‌ها در میان دریا.

این سیستم ترابری پیچیده (Shuttle system) به چنان تعداد بالایی از نفت‌کش‌ها نیاز دارد که شناورهای موجود در سطح جهان را محدود کرده و به نوبه خود، نرخ حمل‌ونقل را در سراسر جهان و فراتر از خاورمیانه به شدت بالا برده است.

به گفته محاسبات ROI، برای برخی پالایشگران، هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه اکنون می‌تواند تا ۳۰ درصد از هزینه تحویل نفت خام را به خود اختصاص دهد.

آسیا به‌ویژه در برابر این وضعیت آسیب‌پذیر است. این منطقه نه تنها به شدت به نفت خاورمیانه وابسته‌ است، بلکه جایگزین کردن این بشکه‌ها با نفت حوضه اطلس مستلزم سفرهای بسیار طولانی‌تر — و در نتیجه هزینه‌های بسیار بالاتر — است.

به عنوان مثال، حمل یک محموله ۲ میلیون بشکه‌ای از نیجریه به سنگاپور اکنون حدود ۳۲ دلار در هر بشکه هزینه دارد که بر اساس داده‌های LSEG، تقریباً هشت برابر سطح پیش از جنگ است.

تأثیر این وضعیت بر اقتصاد پالایشگری بسیار چشمگیر است.

بر اساس داده‌های مؤسسه HiLo Analytics، حاشیه سود ناخالص پالایش در آسیا تاکنون در ماه اکتبر به طور میانگین حدود ۴۰ دلار در هر بشکه بوده است. اما اگر هزینه‌های متوسط حمل‌ونقل (حدود ۳۳ دلار در هر بشکه) را از آن کم کنیم، حاشیه سود خالص پالایشگران به کمی بیش از ۷ دلار می‌رسد.

به عبارت دیگر، هزینه حمل‌ونقل معادل ۸۲ درصد از حاشیه سود ناخالص در دسترس پالایشگران آسیایی را می‌بلعد. این در حالی است که این رقم برای پالایشگران ساحل خلیج ایالات متحده و شمال غرب اروپا حدود ۱۶ درصد است.

پالایشگران آسیایی برای پاسخ به این انقباض حاشیه سود گزینه‌های مختلفی پیش رو دارند که هیچ‌کدام خبر خوبی برای تولیدکنندگان حوزه خلیج فارس نیستند.

آن‌ها می‌توانند نرخ کلی فرآورش را کاهش دهند و در عین حال تولید خود را روی واحدهایی متمرکز کنند که سودآورترین سوخت‌ها، مانند گازوئیل، را تولید می‌کنند. برخی نیز ممکن است به جای واردات بشکه‌های جایگزینِ گران‌قیمت، به سراغ برداشت از ذخایر داخلی نفت خام خود بروند.

هر دو گزینه، اشتیاق آن‌ها را برای واردات نفت خام کاهش خواهد داد.

این امر فشار را دوباره به تولیدکنندگان خلیج فارس بازمی‌گرداند؛ تولیدکنندگانی که در تلاشند صادرات نفت خود را به حداکثر رسانده و درآمدهای تحلیل‌رفته خود در جریان ماه‌ها درگیری را بازسازی کنند.

تولیدکنندگان خاورمیانه در حال حاضر قیمت‌های فروش خود را به شدت کاهش داده‌اند تا هزینه‌های سرسام‌آور لجستیک را برای خریداران جبران کنند؛ و گزارش شده که برخی فروشندگان تخفیف‌هایی تا سحب ۳۰ دلار در هر بشکه ارائه می‌دهند. اگر مناقشه طولانی‌تر شود، با دست‌وپا زدن تولیدکنندگان خلیج فارس برای حفظ رقابت‌پذیری خود، این رقم ممکن است باز هم بالاتر برود.

متأسفانه برای آن‌ها، نشانه‌ای دال بر فروکش کردن فشار هزینه‌های حمل‌ونقل به چشم نمی‌خورد. حملات ایران به نفت‌کش‌های عبوری از هرمز طی دو هفته گذشته تشدید شده و به بالاترین آمار هفتگی از زمان آغاز مناقشه رسیده است.

اگر هزینه جابجایی هر بشکه همچنان صعود کند و در عین حال مشتریان خواستار تخفیف‌های فزاینده‌ای باشند، روند احیای تولیدکنندگان خلیج فارس ممکن است سرابی بیش نباشد.

انتهای پیام/ رویترز