توسعه تجارت غیررسمی انرژی؛ نتیجه تعرفه‌گذاری ترامپ

به گزارش رصد انرژی ، درحالی‌که دور جدید گفت‌وگوهای هسته ای ایران و آمریکا روز جمعه ۱۷ بهمن ماه ۱۴۰۴ (۶ فوریه ۲۰۲۶) در مسقط با وساطت سلطنت عمان آغاز شده و احتمال ادامه این مذاکرات با توافق دوطرف وجود دارد، ترامپ، رئیس جمهور امریکا، شب گذشته فرمان وضع تعرفه 25 درصدی بر شرکای تجاری ایران را امضا کرد.

طبق متن فرمان آمریکا، اگر یک کشور مستقیماً یا غیرمستقیم کالا یا خدمات از ایران بخرد، این امکان برای دولت آمریکا وجود دارد که تعرفه ۲۵٪ بر واردات آن کشور به آمریکا وضع کند. این تصمیم به‌عنوان بخشی از فشار حداکثری اقتصادی بر تهران مطرح شده است.

ایران یکی از بزرگ‌ترین کشورهای صادرکننده محصولات در بخش انرژی در خاورمیانه و غرب آسیاست. از نفت‌خام تا محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی ایران، در کشورهای منطقه، شرق آسیا، کشورهای افریقایی و … مشتریان سنتی و روبه افزایشی دارد.

اینکه امریکا این کشورها را در دوگانگی تجارت با امریکا با اعمال تعرفه‌های 25 درصدی در صورت ادامه خرید از ایران و یا توقف مراودات تجاری با ایران قرار دهد و این مسئله چه تأثیری بر تجارت محصولات ایران در بخش انرژی دارد، به‌رفتار این کشورها بستگی خواهد داشت.

آنچه مشخص است، به‌دلیل تحریم‌های گسترده‌ و دائما روبه‌افزایشی که در طی دهه‌های اخیر به‌صورت ناعادلانه و برخلاف قوانین تجارت آزاد جهان، از سوی امریکا علیه ایران تصویب و اجرایی شده، بخش زیادی از تجارت بخش انرژی کشور از حالت رسمی خارج شده و راه‌های دور زدن این تحریم‌ها وکم‌اثر کردن آن، از سوی مسئولان ایرانی با همکاری شرکای تجاری ایران، اجرایی شده است؛ همین مسئله دلیلی بر عدم موفقیت ترامپ بر موضوع صفر شدن صادرات نفت ایران بوده است.

به جز مسئله نفت خام که شرایط تجارت خاص خود را دارد و ایران راه‌های ناشناخته‌ای برای ادامه این تجارت به‌صورت پویا پیاده سازی می‌کند، با وجود نیاز و تقاضای روبه‌رشد کشورهای منطقه و حتی مشتریان بزرگی چون چین و هند، از محصولات بخش انرژی از جمله محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های گازی و نفتی، بعید نیست با وجود تعرفه‌گذاری جدید امریکا، این کشورها به توقف بخش زیادی از مراودات تجاری با ایران روی‌ آورند و این احتمال وجود دارد که بخشی یا تمامی تجارت بخش انرژی این کشورها با ایران، از حالت رسمی خارج شود.

از سوی دیگر، بخش خصوصی فعال در این کشورها، با فرض اینکه از سوی دولت مرکزی به دلیل عدم قرار گیری در شمول تنبیه تعرفه‌گذاری امریکا، مجاز به تجارت مستقیم با ایران نشوند، از محصولات ایران که به انحای مختلف به بازار آزاد تجارت جهانی راه پیدا می‌کند، بهره خواهند برد؛ درواقع نقش واسطه‌ها در تجارت انرژی ایران پررنگ‌تر خواهد شد و کاسبان بین‌المللی تحریم‌ها، سود اصلی را از این تعرفه‌گذاری ترامپ خواهند برد.

به‌هر حال، ضروری است که وزارت نفت و دیگر ارکان تصمیم‌گیر در بخش تجارت انرژی کشور، نسبت به این فرمان اجرایی که از سوی ترامپ با هدف تمرکز فشار حداکثری در منابع تأمین درآمد کشور اجرایی شده، به‌صورت جدی ورود کنند و تهمیدات لازم را برای کم کردن آثار مضر آن بر کسب درآمدهای نفتی و پتروشیمی کشور، هرچه سریعتر اتخاذ کنند.